Motyle to druga największa pod względem liczebności grupa owadów. Istnieją na naszym świecie dużo dłużej niż człowiek, ich najstarsze skamieniałości pochodzą z okresu triasu, a to oznacza że owady te latały jeszcze pomiędzy dinozaurami.

Żywotność dorosłych motyli może znacznie się różnić w zależności od gatunku. Ogólnie rzecz biorąc, większość motyli, zarówno dzienne jak i nocne, ma stosunkowo krótki czas życia w fazie dorosłej. Przeważnie trwa on od kilku dni do kilku tygodni. Niektóre gatunki mogą jednak żyć dłużej, nawet do kilku miesięcy.

W Polsce żyje ponad trzy tysiące gatunków motyli. Stanowcza większość z nich to motyle nocne potocznie zwane ćmami.

Chcąc rozpocząć przygodę z rozpoznawaniem motyli należy pamiętać, że niektóre można łatwo rozpoznać w locie, ale przedstawicieli większości gatunków trzeba dokładnie się przyjrzeć, gdy są w spoczynku. Wiele motyli tylko na krótko przysiada w jednym miejscu, toteż trzeba zawczasu wiedzieć na co zwrócić uwagę. Na początek najłatwiejsza może być identyfikacja na podstawie zdjęcia. Trzeba jednak pamiętać, że nie w każdym przypadku da się oznaczyć motyle tylko na podstawie fotografii.

Rusałka żałobnik - Nymphalis antiopa (Zaobserwowano: 2023.08.02, Wiatrołom)

Motyl rusałki żałobnika może żyć nawet rok, z przerwą na zimową hibernację. Do przezimowania wybierają spękania kory, dziuple, sterty gałęzi a nawet piwnice i strychy leśnych budynków gospodarczych czy leśniczówek. Po okresie hibernacji skrzydła tracą swoją intensywną barwę, są często postrzępione i przetarte. W żargonie lepidepterologów (badaczy motyli) mówimy, że są „zlatane".

W przeciwieństwie do wielu innych gatunków motyli żałobniki praktycznie nie przesiadują na kwiatach. Gąsienice rusałki żałobnika żerują głównie na brzozie brodawkowatej, brzozie omszonej oraz na wierzbach: iwie, szarej oraz uszatej. Natomiast głównym składnikiem pokarmowym imago (postaci dorosłej) jest sok brzozowy. Pozostałe składniki odżywcze rusałki pobierają z piaszczystych lub żwirowych dróg leśnych. Właśnie z tego powodu tego „leśnego” motyla łatwo jest nam zaobserwować podczas letnich spacerów.

Mimo, iż piękny, żałobnik nie zawsze był postrzegany pozytywnie. W dawnych wierzeniach motyl ten był uważany za przeklętego, a jego zimowanie w czyimś domu miało oznaczać śmierć któregoś z domowników. To również jedna z hipotez nazwy gatunkowej.

Karłątek kniejnik - Ochlodes sylvanus (Zaobserwowano: 2023.05.30, Barnowiec)

to gatunek motyla z rodziny powszelatkowatych o pomarańczowych skrzydłach, pospolicie występujący na terenie całego kraju. Spotykany na terenach trawiastych, w lasach, w ogrodach, także na otwartym terenie i w osiedlach ludzkich. Owad dorosły chętnie przylatuje do kwiatów o kolorze fioletowym, natomiast gąsienice żerują na różnych gatunkach traw. Podczas żerowania liście zwijają w rurkę. Wewnątrz takiej rurki gąsienica odpoczywa i zimuje.

Modraszek ikar - Polyommatus icarus (Zaobserwowano: 2023.07.21, Barnowo)

Pospolity motyl dzienny z rodziny modraszkowatych. Na fotografii widnieje samiec tego gatunku co można poznać po prawie całkowitym niebieskim zabarwieniu. Łacińska nazwa tego gatunku oznacza „wiele oczu” co można łatwo zrozumieć gdybyśmy zobaczyli osobnika od strony wewnętrznej, widnieje tam wiele czarnych plamek od których wzięła się ta nazwa.

Paź królowej - Papilio machaon (Zaobserwowano: 2018.08.06, Barnowiec)

Paziowate (Papilionidae) to rodzina motyli, do której należy ponad 600 gatunków. Są to motyle duże, barwne, o charakterystycznych wydłużonych zakończeniach tylnych skrzydeł, tworzących ogonki. W Polsce spośród 5 gatunków paziowatych tylko dwa posiadają ogonki.

Pazie w odróżnieniu od innych motylich rodzin, podczas zlizywania nektaru z kwiatów zawisają w powietrzu jak kolibry.

Fluoroscencyjne jaskrawe ubarwienie gąsienic paziowatych sygnalizuje o zawartych w płynach ustrojowych substancjach toksycznych. Sygnał ma przekazać drapieżnikom jasną wiadomość: „jestem niejadalny". Gdy to nie pomoże, zaniepokojone gąsienice, niczym ślimak wysuwają rozwidlone wypustki z tyłu głowy. To osmeterium, wydzielające cuchnącą woń, opartą na związkach terpenowych.

Jeśli chcemy cieszyć oczy tym pięknym motylem warto zasadzić w ogrodowym warzywniaku rośliny baldaszkowate, np. koper czy marchew, które preferują gąsienice. Jeżeli chcemy zaobserwować postacie dorosłe (imago) warto posadzić budleje Dawida, zwaną potocznie motylim krzewem, która zwabia nie tylko pazie ale i rusałki.

Niestrzęp głogowiec - Aporia crataegi (Zaobserwowano: 2023.06.11, Wiatrołom)

Jest największym przedstawicielem rodziny bielinkowatych, o rozpiętości skrzydeł ponad 6 cm.

Gąsienice żerują przede wszystkim na krzewach i drzewach z rodziny różowatych takich jak głóg, śliwa, grusza, jabłoń, stąd wywodzi się ich nazwa. Zaniepokojone opuszczają  się na nitce przędzy. Zimuje w zwiniętych liściach.

Dawniej pospolity motyl na terenie naszego kraju, jednak obecnie spotkać go można sporadycznie, głównie na północy.